Na dzień dobry: dwa główne znaczenia popularnego powitania

Wielki słownik języka polskiego o haśle 'na dzień dobry’

Źródłem rzetelnej i wiarygodnej wiedzy na temat znaczenia oraz użycia zwrotu „na dzień dobry” jest Wielki słownik języka polskiego PAN. Dokument definiujący to hasło pochodzi właśnie z tego autorytatywnego źródła, prowadzonego przez Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk. Słownik precyzyjnie odnotowuje, że wyrażenie to posiada dwa główne znaczenia w języku polskim. Co istotne, projekt słownika, jako kluczowe narzędzie badawcze dla polskiej humanistyki, otrzymał wsparcie finansowe z budżetu państwa. Został on dofinansowany ze środków Ministra Nauki w ramach Programu 'Narodowy Program Rozwoju Humanistyki’. Numer projektu to NPRH/DN/SP/0002/2023/12, a przyznana kwota dofinansowania, pokrywająca całkowitą wartość projektu, wyniosła 887 512,50 zł. Ostatnia modyfikacja tego konkretnego dokumentu datowana jest na 02.07.2017, co świadczy o stałym procesie aktualizacji i dbałości o jakość opracowywanych haseł.

Znaczenie 'na dzień dobry’ jako formuły powitalnej

Podstawowym i najpowszechniej rozpoznawanym znaczeniem zwrotu „na dzień dobry” jest jego funkcja formuły powitalnej. Używamy go najczęściej rano lub w ciągu dnia jako grzecznościowego, ciepłego przywitania, które otwiera codzienną komunikację językową. To więcej niż zwykłe „cześć” – niesie za sobą życzenie dobrego dnia, pozytywnego rozpoczęcia nowej doby. W codziennych interakcjach, zarówno w domowym zaciszu, jak i w przestrzeni publicznej czy zawodowej, „na dzień dobry” stanowi społeczny klej, budujący atmosferę uprzejmości i wzajemnego szacunku. Można powiedzieć, że jest to uniwersalny klucz otwierający drzwi do dalszej konwersacji, sygnał gotowości do nawiązania kontaktu. Jego użycie jest głęboko zakorzenione w polskiej kulturze komunikacyjnej i świadczy o dobrych manierach. Często bywa też punktem wyjścia do serdeczniejszych życzeń, kierowanych szczególnie do bliskich osób.

• Mamo, na dzień dobry życzę Ci uśmiechu od ucha do ucha, kawy takiej, jaką lubisz najbardziej, i dnia pełnego małych, dobrych niespodzianek!
• Na dzień dobry, najukochańsza Mamo! Niech dzisiejszy dzień będzie dla Ciebie jak pogodny poranek – ciepły, słoneczny i pełen śpiewu ptaków za oknem.
• Dzień dobry, Mamo! Żeby tak od rana wszystko szło jak po maśle, a Twój uśmiech nie schodził z twarzy przez kolejne godziny!

Drugie znaczenie: 'na dzień dobry’ jako wprowadzenie

Drugie, równie istotne znaczenie tego wyrażenia, odnotowane w Wielkim słowniku języka polskiego, to „na początek” lub „jako wprowadzenie”. W tym kontekście „na dzień dobry” sygnalizuje początek działania, zdarzenia lub ciągu zdarzeń. Nie jest już powitaniem skierowanym do osoby, lecz metaforą oznaczającą inaugurację jakiegoś procesu. Używa się go, by podkreślić, że coś jest pierwszym elementem w serii, często zaskakującym lub stanowiącym wyrazisty akcent startowy. To znaczenie jest bardzo żywe w języku potocznym i często pojawia się w narracjach opisujących nieoczekiwane lub intensywne początki.

• Na dzień dobry dostałem od szefa listę pięciu nowych pilnych zadań.
• W nowym mieszkaniu na dzień dobry zatkał nam się zlew.
• Naszą podróż po Włoszech na dzień dobry rozpoczęliśmy od wizyty w małej, rodzinnej trattorii, gdzie serwowano najlepszą pizzę, jaką jedliśmy w życiu.

Rola formuły powitalnej w języku i kulturze

Dlaczego zwykłe, zdawałoby się, „na dzień dobry” to więcej niż zwykłe słowa? Jego rola wykracza daleko poza prostą informację o rozpoczęciu komunikacji. Jest ono nośnikiem wartości społecznych i kulturowych. Jako formuła powitalna pełni funkcję fatyczną, czyli nawiązuje i podtrzymuje więź między rozmówcami. W kulturze polskiej, gdzie duży nacisk kładzie się na grzeczność i życzliwość w relacjach międzyludzkich, to powitanie jest ich fundamentem. Stanowi sygnał uznania dla drugiej osoby, okazanie jej szacunku i otwartości. Pomijać je w oficjalnych lub półoficjalnych kontaktach uznawane jest za brak dobrych obyczajów. W domowym kręgu nabiera zaś głębokiego, emocjonalnego wymiaru – jest codziennym, często rytualnym, potwierdzeniem przynależności do rodziny, wyrazem troski o dobry nastrój bliskich od samego rana. W tym sensie „na dzień dobry” jest nie tylko elementem języka, ale i ważnym gestem społecznym, który porządkuje nasze relacje i nadaje im pozytywny ton.

Gdzie szukać wiarygodnych informacji o języku polskim?

Osoby zainteresowane dogłębnym zrozumieniem niuansów języka polskiego, takich jak wieloznaczność wyrażenia „na dzień dobry”, powinny kierować swoje poszukiwania ku instytucjom naukowym o ugruntowanej pozycji. Podstawowym i najbardziej wiarygodnym źródłem jest wspomniany już Wielki słownik języka polskiego PAN, dostępny online. Prowadzony przez Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk, stanowi on wzorzec rzetelności leksykograficznej. Innymi godnymi polecenia źródłami są Słownik języka polskiego PWN (dostępny również w formie internetowej) oraz różnorodne poradniki językowe wydawane przez naukowe wydawnictwa. Warto także śledzić działalność i publikacje Rady Języka Polskiego przy PAN, która zajmuje się poprawnością językową i stanowiskiem w kwestiach spornych. Sięgając po materiały opracowane przez te instytucje, mamy pewność, że opieramy się na wiedzy merytorycznej, a nie na przypadkowych, często błędnych, informacjach znalezionych w internecie.